Biuletyn Informacji Publicznej

Menu główne

Zawartość podstrony

Porównanie wersji dokumentu

14 sierpnia 2015 08:39 | wersja 4 | Ten dokument ma 2 załączniki 2

Najnowsza wersja

Miasto i Gmina Gąbin

ZARYS DZIEJÓW GĄBINA

ZARYS DZIEJÓW GĄBINA

Gąbin jest jednym z najstarszych mazowieckich miast. Po raz pierwszy nazwa Gąbin pojawiła się w przekazach źródłowych w 1215 r. Wiadomo też, że w XII w. Gąbin istniał jako osada targowa, a jej pierwszym właścicielem był rycerz Gąba(Gęba), stąd pochodzenie nazwy. Ze względu na swe położenie Gąbin stał się siedzibą dworu książąt płockich. Dwukrotnie na dworze książęcym w Gąbinie przebywał arcybiskup gnieźnieński Janisław. Warto nadmienić, że toczący się od 1380 r. spór o prawo pobierania dziesięciny z ryb złowionych w Jeziorze Zdworskim pomiędzy proboszczami parafii Gąbin i Gostynin był rozstrzygany aż w Watykanie!
Prawa miejskie Gąbin otrzymał w 1322 r., a może i wcześniej, gdyż w dokumencie wówczas wystawionym występuje już jako miasto (oppidum). Pomimo przywileju lokacyjnego nie miał jednak szans na szybki rozwój gospodarczy, głównie ze względu na wojny często nawiedzające zachodnie Mazowsze w I poł. XIV stulecia. Najazdy różnych wojsk musiały nieuchronnie powodować upadek gospodarczy Gąbina i jego okolic oraz pauperyzację mieszkańców. W tej sytuacji oczywiste stało się ponowne nadanie praw miejskich Gąbinowi przez księcia Ziemowita V już na korzystniejszych, niż w ubiegłym stuleciu, warunkach. Nastąpiło to 1 lipca 1437 r. w czasie pobytu Ziemowita V w Sannikach.
Po przyłączeniu Ziemi Gostynińskiej do Korony w 1462 r. Gąbin stał się miastem królewskim leżącym w granicach województwa rawskiego i powiatu gąbińskiego. Gąbiński powiat funkcjonował ponad 350 lat, aż do początków XIX stulecia, a jego starostami byli zazwyczaj przedstawiciele najzamożniejszej okolicznej szlachty. Okres prosperity gospodarczej Gąbina nastąpił po pokoju toruńskim z 1466 r. i odzyskaniu przez Polskę dostępu do Morza Bałtyckiego. Gąbińscy kupcy skupowali zboże od okolicznej szlachty i spławiali je Wisłą do Gdańska. Przywozili stamtąd sól, śledzie i inne ryby morskie, korzenie i trunki zagraniczne. Jako ludzie bardzo zamożni, nie żałowali pieniędzy na cele parafialne. Skoro mówimy o gąbińskiej parafii, warto nadmienić, że w latach 1497-1499 proboszczem i dziekanem w Gąbinie był ks. Maciej Drzewicki - późniejszy arcybiskup gnieźnieński, a następnie prymas Polski. Gąbiński handel wiślany nabierał dynamiki dzięki Żydom, którzy osiedlali się tu od XIV stulecia. W końcu XV w. Gąbin był jednym z 10 mazowieckich miast, w których istniały gminy żydowskie. Oficjalny przywilej zezwalający Żydom na osiedlanie się w Gąbinie wydał w 1578r. Stefan Batory, goszczący wówczas w lasach gąbińskich na polowaniu. Okazją do transakcji handlowych o charakterze regionalnym były cztery odbywające się w Gąbinie jarmarki. Do Gąbina zjeżdżali wówczas kupcy i rzemieślnicy z Łowicza, Włocławka, Sochaczewa, a nawet Warszawy. O gospodarczym obliczu Gąbina, o jego rozwoju w czasach staropolskich decydowali jednak przede wszystkim rzemieślnicy. W 1564 r. Gąbin zamieszkiwało blisko 150 rzemieślników, stanowiących połowę czynnych zawodowo mieszkańców. Nastawiali się oni głównie na zaspokajanie potrzeb mieszkańców miasta oraz ludności okolicznych wsi. Stąd też wśród gąbińskich rzemieślników przeważali szewcy, krawcy, piekarze i rzeźnicy.
Kres rozwoju gospodarczego Gąbina i innych miast Mazowsza położyły lata „potopu” szwedzkiego i wydarzenia wielkiej wojny północnej lat 1700-1721. Miasto było wielokrotnie palone, grabione, mieszkańców dziesiątkowały epidemie. Nastąpił gwałtowny upadek gąbińskiego rzemiosła i handlu. Pewne ożywienie życia gospodarczego odnotowano w drugiej połowie XVIII w. za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Stało się tak m.in. dzięki założeniu w 1782 r. w Gąbinie przez miejscowego starostę Józefa Mikorskiego dużej manufaktury sukna oraz działalności garbarni, w której siłę fachową stanowiła rodzina garbarska Schneiderów, sprowadzona do Gąbina z Niemiec.
W okresie Księstwa Warszawskiego Gąbin był największym miastem Ziemi Gostynińskiej i pełnił funkcję stolicy powiatu gostynińskiego. Według spisu ludności z 1810 r., liczył 1386 mieszkańców, zaś Gostynin – 561 mieszkańców. W okresie porozbiorowym zaś, podobnie jak wiele innych miast rządowych, przeżywał największy rozkwit gospodarczy. W 1827 r. zakończono budowę gąbińskiego ratusza wg projektu Jakuba Kubickiego. Budynek do dziś jest miejscem urzędowania władz miejskich Gąbina.
Z inicjatywy władz województwa mazowieckiego w 1822 r. w Gąbinie powstała osada włókiennicza, do której sprowadzili się sukiennicy niemieccy zachęceni niezwykle korzystnymi warunkami osiedlenia. Produkowane sukno eksportowano w głąb Rosji. Osiedlenie się w Gąbinie kilkudziesięciu rodzin rzemieślniczych z Prus zadecydowało o utworzeniu w 1827 r. w tym mieście parafii ewangelicko-augsburskiej.
W latach 1815-1830 Gąbin był jednym z wielu na Mazowszu miast garnizonowych. Stacjonowały tu szwadrony 3. pułku strzelców konnych oraz sztab pułku często wizytowany przez Wielkiego Księcia Konstantego i innych członków rodziny cesarskiej. Wielu gąbinian, zwłaszcza wyznania mojżeszowego, dostarczało furaż dla koni. Dodatkowe zajęcia mieli gąbińscy kowale i rymarze. Ułani byli zaś stałymi bywalcami gąbińskich szynków.
W czasach Królestwa Kongresowego w Gąbinie dobrze rozwijało się szkolnictwo. Istniała tu 3-klasowa rządowa szkoła elementarna. Część jej absolwentów kontynuowała naukę w pobliskim gimnazjum w Płocku. Dzieci żydowskie uczęszczały natomiast do chederu zlokalizowanego w pobliżu dwóch bóżnic.
Załamanie życia gospodarczego przyniosła oczywiście klęska Powstania Listopadowego, w którym gąbińskie społeczeństwo narodowości polskiej wzięło aktywny udział. Ciągłe przemarsze i rabunki wojsk rosyjskich zrujnowały gospodarstwa, a szalejąca epidemia cholery przywleczona przez oddziały carskie zdziesiątkowała ludność. Dotkliwym ciosem dla sukienników było uchylenie tuż po zdławieniu powstania korzystnej taryfy celnej, która przysługiwała polskiemu eksportowi sukna za czasów Druckiego-Lubeckiego. Większość gąbińskich sukienników ratowała się wyjeżdżając do zachodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego. Handel był zmonopolizowany przez ludność żydowską, która chętnie osiedlała się w Gąbinie, gdyż m.in. nie było tu rewiru dla mieszkańców wyznania mojżeszowego. W 1832 r. wśród 155 handlarzy Gąbina było tylko 3 Polaków. Spore zyski przynosił ponadto handel ziemią dzierżawioną od dziedziców pobliskich folwarków. Warto nadmienić, iż w latach 40-tych XIX w. dzierżawcą majątków w Dobrzykowie i Strzemesznie był ojciec późniejszego znakomitego historyka i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Wincentego Zakrzewskiego. Poważne zakłócenia w życiu gospodarczym Gąbina i innych miast Mazowsza nastąpiły w momencie wybuchu Powstania Styczniowego. Zaangażowanie gąbinian w kolejny zryw narodowowyzwoleńczy spotkało się z represjami ze strony władz carskich. Na miasto Gąbin trzykrotnie została nałożona kontrybucja.
W drugiej połowie XIX i na początku XX w. istotny wpływ na ogólną sytuację gospodarczą ośrodka miejskiego, jakim był Gąbin, miało uwłaszczenie chłopów w wyniku ukazu carskiego z 4 marca 1864 r. W jego następstwie doszło do powstania samodzielnych pod wpływem ekonomicznym gospodarstw chłopskich, zdolnych zarówno do zaspokojenia własnych potrzeb konsumpcyjnych, jak i produkcji nadwyżek rolnych. Zamożni chłopi powiatu gostynińskiego stawali się odbiorcami produktów rzemieślniczych w Gąbinie i Gostyninie. Proces uwłaszczenia chłopów spowodował powstanie większego rynku lokalnego, którego punktem centralnym był Gąbin. Wśród gąbińskich rzemieślników nadal najliczniejsi byli szewcy, którzy od lat pracowali na renomę. Pod koniec XIX w. odnotowano w Gąbinie ponad 200 majstrów, czeladników, terminatorów szewskich i kamaszniczych. Część warsztatów produkowała obuwie dla wojska rosyjskiego, stacjonującego w różnych miastach guberni płockiej i warszawskiej. W całej okolicy znani byli również gąbińscy piekarze, garncarze oraz stolarze, którzy zasłynęli z produkcji skrzyń malowanych, wykorzystywanych do przechowania ubrań i bielizny świątecznej. Największy zbyt na skrzynie malowane były na targach i jarmarkach w Łowiczu oraz u okolicznych bogatych chłopów.
Gąbińscy przedsiębiorcy wiązali duże nadzieje z odkryciem wiosną 1914 r. w okolicach miasta złóż ropy naftowej. Do ich eksploatacji nie doszło, gdyż wkrótce wybuchła I wojna światowa. Z chwilą odzyskania niepodległości w listopadzie 1918r. możliwość odbudowy gospodarczej Gąbina i innych miast Mazowsza dawało wprowadzenie w 1919 r. dekretu o samorządzie miejskim. Już w pierwszych latach niepodległości w Gąbinie utworzono 4 – klasowe gimnazjum, w latach 1923-1927 wybudowano okazały gmach Szkoły Powszechnej. Przystąpiono też do odbudowy kościoła, który został strawiony przez pożar w 1913 r. Wielki kryzys gospodarczy nie przeszkodził w budowie Domu Strażackiego, zwanego też Domem Ludowym. Niemałe znaczenie miała tu pomoc finansowa ze strony ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych gen. Felicjana Sławoja-Składkowskiego, urodzonego w Gąbinie. Otwarcie Domu Ludowego stanowiło dalszy impuls dla dynamicznie rozwijającej się działalności gąbińskich organizacji społeczno-kulturalnych, zrzeszających zarówno gąbinian narodowości polskiej, jak i żydowskiej.
Władze miasta Gąbin duże nadzieje wiązały z próbami awansu Gąbina do roli ośrodka sanatoryjnego. W nowo wybudowanym sanatorium miały leczyć się głównie osoby psychicznie chore. Sprzyjały temu warunki klimatyczne, duża ilość lasów sosnowych i jezior. Pomysłu nie zrealizowano, ale Gąbin pozostał znanym na Mazowszu zachodnim letniskiem.
Do osiągnięć gąbińskiego samorządu okresu międzywojennego władze Miasta i Gminy Gąbin nawiązywały od pierwszych latach III RP. Dzięki tym działaniom w latach 1989-2013 udało się zlikwidować przepaść, która w czasach Polski Ludowej oddzieliła Gąbin od wielu innych mazowieckich miast. Umiejętne pozyskiwanie i racjonalne wykorzystanie środków unijnych spowodowały, że obecnie Gąbin zajmuje poczesne miejsce wśród ośrodków miejskich Mazowsza przeżywających widoczny rozwój.



prof. Janusz Szczepański



Pliki do pobrania

 

26 września 2011 10:33 | wersja 2 | Ten dokument ma 2 załączniki 2

Najnowsza wersja

Miasto i Gmina Gąbin

historia
Gąbin należy do najstarszych miast zachodniego Mazowsza. W pierwszej wzmiance pochodzącej z 1215r. Gąbin określony został jako starodawna włość monarsza. O długiej historii miasta i okolic świadczą również bogate wykopaliska prowadzone na terenie gminy, m. in. w Troszynie Polskim. Okres rozkwitu miasta przypada na XVI w. Liczni wówczas rzemieślnicy słynęli z produkcji sukna zwanego multanem, gąbińscy kupcy natomiast spławiali mazowieckie zboże do Gdańska. Po niemal całkowitym zniszczeniu podczas „potopu szwedzkiego” miasto na początku XIX w. na nowo pełniło funkcję gospodarczego rynku zarówno dla okolicznych wsi jak i dla całego zachodniego Mazowsza.
Gąbin znany był z zakładów szewskich, garbarskich i stolarskich (produkowano w nich znane w regionie skrzynie wianowe). Na początku XXw. Gąbin należał do najbogatszych miast w Królestwie Polskim. Z Gąbina pochodzili: Feliks Sławoj – Składkowski (ostatni premier II Rzeczypospolitej), Otto Korwin Wierzbicki (historyk) oraz Kazimierz Lasocki (malarz).

Pliki do pobrania

Biuletyn Informacji Publicznej — Urzad Miasta i Gminy Gabin

Logowanie